Hormon Tedavisi (MHT) Güvenli mi? WHI Çalışmasından Bugüne Ne Değişti?

Menopoz polikliniğinde en sık duyduğum cümle şu: "Hormon kanser yapar diye duydum." Bu korkunun kaynağı büyük ölçüde 2002 yılında yayımlanan Women's Health Initiative (WHI) çalışmasıdır. Aradan geçen yirmi yılı aşkın sürede ise bu verilerin çok daha ayrıntılı analizleri yapıldı ve tablo önemli ölçüde değişti.

WHI çalışması ne gösterdi?

WHI, sentetik bir progestin (medroksiprogesteron asetat, MPA) ile oral at kaynaklı östrojeni birlikte kullanan kadınlarda meme kanseri ve kardiyovasküler olay riskinde küçük bir artış bildirdi. Sonuçlar medyada "hormon tedavisi tehlikelidir" şeklinde yankılandı ve dünya genelinde milyonlarca kadın tedaviyi bıraktı.

Ancak çalışmanın ayrıntıları önemlidir:

• Katılımcıların ortalama yaşı 63 idi; yani çoğu menopozdan 10 yıldan fazla süre sonra tedaviye başlamıştı.
• Kullanılan progestin (MPA), bugün tercih edilen mikronize progesteron veya didrogesteron değildi.
• Rahmi alınmış ve yalnızca östrojen kullanan kadınlarda meme kanseri riskinde artış görülmedi; hatta azalma eğilimi saptandı.
• Hormon tedavisi, kalça ve omurga kırıklarını yaklaşık %35 oranında azalttı.

"Fırsat penceresi" kavramı

Sonraki analizler, tedaviye ne zaman başlandığının belirleyici olduğunu ortaya koydu. Güncel uluslararası kılavuzların ortak görüşü şudur:

Belirtisi olan sağlıklı kadınlarda, 60 yaşından önce veya menopozun ilk 10 yılı içinde başlanan menopozal hormon tedavisinin fayda/risk dengesi genellikle olumludur.

Bu pencere içinde başlanan tedavi sıcak basmaları ve gece terlemeleri için bilinen en etkili tedavidir, kemik kaybını önler ve yaşam kalitesini belirgin şekilde iyileştirir. Bu dönemde başlanan tedavinin bilişsel gerilemeyi artırmadığı da gösterilmiştir.

Riski belirleyen faktörler

"Hormon tedavisi güvenli mi?" sorusunun tek bir cevabı yoktur. Cevap kişiye göre değişir ve şunlara bağlıdır:

• Yaş ve menopozdan bu yana geçen süre
• Östrojenin veriliş yolu: Ağızdan (oral) mı, cilt yoluyla (transdermal jel/bant) mı? Transdermal yol pıhtılaşma riskini artırmaz. Ayrıntılar için oral ve transdermal östrojen karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.
• Progesteron tipi: Mikronize progesteron ve didrogesteron, meme ve metabolizma açısından sentetik progestinlere göre daha olumlu bir profile sahiptir.
• Kişisel ve ailesel öykü: Meme kanseri, pıhtı (DVT/emboli), inme, kalp hastalığı, migren, karaciğer hastalığı.
• Rahmin olup olmaması: Rahmi olan kadınlarda endometriumu korumak için östrojene mutlaka progesteron eklenir.

Kimler hormon tedavisi almamalı?

Meme kanseri öyküsü, aktif veya geçirilmiş pıhtı hastalığı, açıklanamayan vajinal kanama, aktif karaciğer hastalığı ve yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi veya inme gibi durumlar sistemik hormon tedavisi için genellikle engel oluşturur. Bu kadınlar için de etkili hormonsuz tedavi seçenekleri mevcuttur.

Sonuç

Hormon tedavisi ne bir "gençlik iksiri" ne de kaçınılması gereken bir tehlikedir. Doğru kişide, doğru zamanda, doğru ilaç ve doğru yolla başlandığında güçlü bir araçtır. Bu kararı internetteki genellemelere göre değil, kişisel risk profilinizin ayrıntılı değerlendirilmesiyle ve hekiminizle birlikte vermeniz gerekir. Tedavi başladıktan sonra da her yıl fayda/risk dengesi yeniden gözden geçirilmelidir.